Bilim Dalı mı? Yoksa Bilim Daldan mı? TDK’ye Göre Nasıl Yazılır?
Bir sabah, kahvemi içiyorum, elimde telefonum, Twitter’da gezinirken birden düşündüm: “Ya şu ‘bilim dalı’ nasıl yazılır ya?” Hep böyle, bir şey takılır kafama, günlerce üzerinde uğraşırım. Neyse, kahvemi içmeye devam ettim, yazı yazma işi de bir yanda dursun, hem ne olacak ki, en fazla birkaç harf hatası yaparım diye düşündüm. Ama sonra bu yazı, bugüne kadar okuduğum bütün komik yazılardan daha anlamlı ve eğlenceli olacak diye düşündüm. O yüzden bu soruyu araştırıp, “Türk Dil Kurumu (TDK) nasıl yazılacağını söylüyormuş, değil mi?” dedim. Ve işte geldik, karşınızdayım, bilim dalı meselesi!
Bilim Dalı mı? Bilim Daldan mı?
Şimdi, evet, işin başına dönersek… Hadi bakalım, TDK’ye göre bilim dalı nasıl yazılır? Sorun bu! Bilim dalı mı, bilim daldan mı? TDK her şeyi gayet net bir şekilde yazıyor, ama insanın kafası karışıyor. Gerçekten, mesela bu “daldan” kelimesini nerede kullanacağız? Benim gibi sürekli espri yapan biri için bu sorunun cevabı, adeta “Söz konusu bilimse, insan bazen daldan bile dalma işini ciddiye alır,” gibi bir şey oluyor. Ama bir dakika, TDK diyor ki: “Bilim dalı” doğru yazım şeklidir. Yani bilim dalı diye yazıyoruz, dostlar! Aferin, öğrendik.
Ama ben gene de sormak istiyorum, bu bilim dalı dediğimiz şey, sadece ders kitaplarında mı var? Yoksa bir gün “Neyim var ki, bilim dalım var,” diye gururlanabileceğiz mi? Bu soruyu sormadan edemiyorum, çünkü gerçekten de bazen bilim dalı olmanın derinliği içinde kaybolmuş gibi hissediyorum.
TDK’ye Göre Yazım Kılavuzu: Adım Adım
1. ‘Bilim Dalı’ ve Diğer Hedef Kelimeler: Şimdi, Türk Dil Kurumu’na bakacak olursak, “bilim dalı” terimi, “bilim” kelimesinin “dal” ile birleşmesiyle oluşmuş bir yapıdır. Burada önemli olan, kelimelerin birleşmesiyle oluşan bu ifade, ayrı yazılır. “Bilim dalı” iki kelimeden oluşur. Aynı şekilde, “akıl oyunları”, “gönül okşama teknikleri” gibi bir sürü benzer kelime de kurallara uyarak bu şekilde yazılmalı.
2. İkili Durumlar ve Kafamızın Karışması: “Yani, dal mı?” dedim, “Bilimle ilgili çok geniş bir kavram, bu yüzden yanlış yazabilirim,” diye düşündüm. “Dal mı? Yoksa daldan mı?” diye birbirime sorarak ilerledim. Ama sonra fark ettim ki, bu kafa karışıklığı çok normal. Bu yazım kuralları bile bana her zaman bir komik sahne gibi gelir. Sonuçta, “bilim dalı”yı doğru yazmamız gerektiğini anladım. “Hadi, TDK doğruyu söylemiş, bilim dalı yazmak lazım.”
Espri Dolu Bir Bilim Dalı
O zaman şöyle bir düşünün. Eğer ben bir “bilim dalı” olsaydım, kesinlikle ismi “Espri ve Kahkaha Bilimi” olurdu. Belki de “Zihinsel Kaos ve Sonuçsuz Eğlence” olurdu, kim bilir. Ama hayır, ciddiyeti de bir kenara bırakmamamız lazım. Eğer bir bilim dalı olacaksa, biz onu tam anlamıyla yeri geldiğinde esprili, yeri geldiğinde ise ciddi şekilde ele almalıyız. İnsanın yaptığı esprilerin, bazen aslında insanın içindeki derin düşünceleri yansıttığını unutmamalıyız.
Mesela, kahve içerken bile birden şu soruya takıldım: “Hangi bilim dalı benim için en uygun olur?” Sonra da birden düşündüm: “Espri mi? Yok, kesinlikle felsefe!”
Kısa Diyalog: Bir Bilim Dalı Sohbeti
Ben: “Biliyor musun, ben bir bilim dalı olsam, adım ‘Felsefi Kahkaha’ olurdu.”
Arkadaşım: “Sen de zaten felsefe ve komediyi birleştirmişsin gibi. Ama biraz daha kafa karıştırıcı olabilirsin.”
Ben: “Tabii, adını ‘Bilimsel Espri Teknikleri’ koyarım, böylece hem eğlenceli hem de ciddi dururum.”
Arkadaşım: “Ve bir dünya çapında ünlü oluruz!”
Ben: “Hahaha! Hadi ama, önce Türk Dil Kurumu’nun ‘bilim dalı’ kuralına uygun yazmak lazım!”
Ve işte yine her şey yolunda, bilim dalı hakkında konuşurken bile her şey eğlenceli olabiliyor!
Bilim Dalı Neden Önemlidir?
Şimdi arkadaşlar, bilim dalı dediğimizde, aslında bu terimi her zaman hafife alıyoruz. Fakat biraz derinlemesine düşündüğümüzde, bilim dalı çok geniş bir yelpazeyi kapsar. Bu dalın doğru yazımı, aslında öğrenmeye olan ilgiyi ve dikkati simgeler. Eğer biz doğru yazılışları bilmezsek, bilimsel konularda ne kadar derinlemesine bilgi sahibi olursak olalım, başkalarına nasıl güvenilir bilgi verebiliriz?
Bu yüzden TDK’nin kuralları sadece dil bilgisiyle ilgili değil, aynı zamanda bizlerin dilsel sorumluluğu ile de alakalı. Bilim dalı diye yazılacaksa, doğru yazılmalı ki karşımızdaki kişi de kelimenin ne anlama geldiğini doğru bir şekilde çözebilsin.
Bilim Dalı mı, Bilim Daldan mı? Kısacası…
Tekrar ediyorum: “Bilim dalı” doğru yazım şeklidir! Sonuçta bu, herhangi bir kelimenin nasıl yazılacağına dair karışıklığı ortadan kaldırmamıza yardımcı olacak bir şey. Herkesin bildiği gibi, dil de sosyal bir yapıdır. Bir kelimenin yanlış yazılması, toplumsal anlamda yanlış anlaşılmalara yol açabilir, bu yüzden doğru yazmayı öğrenmek oldukça önemli.
Peki ya bilim dalı diye yazmak yerine, “bilim daldan” gibi bir şey yazmayı deneseydik? İşte o zaman karşımıza komik bir durum çıkardı, değil mi? Ama neyse ki, TDK böyle bir yazım hatasına düşmekten bizi koruyor.
Sonuç: Dilin Gücü
Ve burada bitti, dostlar. Aslında bilim dalı meselesi, öyle derin, karmaşık bir şey değilmiş. Sadece dilin gücüne inanmak ve o gücü doğru kullanmak lazım. Mesela ben şimdi “bilim dalı” derken, o kadar anlamlı bir şey söyledim ki… Anlamadınız mı? Neyse, o kadar da büyük konuşmayalım!
Hadi şimdi, kahvenizi alın, gülümseyin ve “bilim dalı”nı doğru yazın!